Sygnały stresu u psa

Psy wypracowały precyzyjny system znaków, działań i zachowań, który służy komunikacji i zapobiega konfliktom. Popularna nazwa to CS, od ang. Calming Signals – sygnały uspokajające. Mimo że cała grupa tych znaków nazwana jest sygnałami uspokajającymi, wśród nich są sygnały grożące, sygnały zapraszające do zabawy, sygnały stresu. Składają się one na psią mowę ciała. Jej poznanie i stosowanie umożliwia bezkolizyjne życie z psem, a przede wszystkim unikanie trudnych sytuacji, które mogą powodować agresywne zachowanie psa wobec człowieka.

Stres jest nieodłącznym towarzyszem życia psa, podobnie jak i człowieka. Niewielka dawka jest pomocna – mobilizuje mięśnie do zwiększonego wysiłku, przyspiesza krążenie krwi, zwiększa ilość tlenu w organizmie, przyspiesza procesy myślowe. Jednak mocno zestresowane zwierzę czuje się zagrożone i broniąc się, gryzie.

Turid Rugaas w książce „Sygnały uspokajające” wymienia, co stresuje psa i jak rozpoznać stres u psa:

  • bezpośrednie zagrożenie (ze strony psów i ludzi)
  • przemoc, złość, agresja w najbliższym otoczeniu
  • szarpanie na smyczy
  • zbyt ciasna obroża
  • zbyt duże wymagania podczas treningu i na co dzień
  • za wiele ruchu u młodego psa
  • zbyt mało ruchu i aktywności fizycznej
  • głód, pragnienie
  • niemożność załatwiania potrzeb fizjologicznych
  • chłód lub za wysoka temperatura
  • ból i choroba
  • zbyt wielki hałas
  • samotność
  • wydarzenia powodujące szok
  • nadmiar zabaw z piłką, patykiem, innymi psami
  • nagłe zmiany, częste przeprowadzki

Jak rozpoznać stres u psa?

  • niemożność uspokojenia się, nadpobudliwość
  • przesadzone reakcje na nieistotne sytuacje
  • używanie sygnałów uspokajających
  • drapanie się
  • lizanie się, gryzienie siebie i przedmiotów
  • szczekanie, wycie, piszczenie
  • biegunka
  • nieprzyjemny zapach pyska i całego ciała
  • napięte mięśnie, nagły łupież
  • otrzepywanie się
  • zmiana koloru oczu
  • gonienie ogona
  • sztywna sierść
  • niezdrowy wygląd
  • dyszenie
  • problemy z koncentracją
  • drgawki
  • brak apetytu
  • częste oddawanie moczu
  • alergie i inne problemy skórne
  • obsesja na jakimś punkcie (błysk światła, muchy)
  • podenerwowanie
  • agresywne zachowanie
  • używanie zachowań zastępczych (robienie czegoś innego niż zamierzone, np. węszenie zamiast wykonania komendy).

Najpopularniejsze sygnały uspokajające – jeśli pies wysyła je do ciebie, to znaczy, że jesteś wobec psa agresywny i pies się ciebie boi. W takiej sytuacji przerwij kontakt i wycofaj się zostawiając psa w spokoju, inaczej możesz zostać pogryziony „w obronie własnej”.

Unikanie kontaktu wzrokowego, odwracanie głowy, a kiedy to niemożliwe, bo pies jest krótko trzymany na smyczy – intensywne mruganie.


Fot.: Nieznajome psy unikają patrzenia sobie w oczy, odwracają głowy, aby „nie rzucać wyzwania” sobie wzajemnie.

Przymykanie oczu, aby „złagodzić” spojrzenie.


Fot.: Przymykanie oczu, aż do całkowitego ich zamknięcia, aby poinformować o wielkim dyskomforcie, gdy właściciel nachyla się nad psem i od góry łapie z kark, aby przypiąć smycz.

Oblizywanie nosa szybkimi ruchami. Często stosowanym podobnym sygnałem jest ziewanie.


Fot.: Najpopularniejszy psi sygnał autouspokajający i wysyłany innym.

Odwracanie się tyłem lub przynajmniej bokiem (silny sygnał, zwykle stosowany, kiedy poprzednie subtelne nie zostaną zrozumiane).

Fot.: Stawanie bokiem, unikanie kontaktu wzrokowego, oblizywanie się, kładzenie uszu, machanie ogonem (pies na drugim planie wysyła z pozoru sprzeczne sygnały – uniesiony imponująco ogon świadczy o pewności siebie, ale już oblizywanie nosa wręcz przeciwnie; to pozorna sprzeczność; bardzo często pies pewny siebie uspokaja w ten sposób innego, aby przekazać mu informację „nie mam złych zamiarów”).

Powolne podchodzenie, zwolnienie ruchów – sygnał ten występuje głównie przy krzyczeniu na psa przez właściciela, przy wydawaniu komend poirytowanym lub podniesionym głosem. Pies może też całkowicie znieruchomieć. Często obserwuje się takie zachowania psa, kiedy właściciel agresywnie go woła. Pies zaczyna podchodzić coraz wolniej, aż wreszcie zatrzymuje się w pewnej odległości od człowieka czekając aż ten się uspokoi.

Machanie ogonem krótkimi ruchami. Pies specyficznie macha ogonem np. podchodząc do człowieka, o którym nauczył się wcześniej, że będzie się zachowywał wobec niego agresywnie, np. łapał za głowę lub przytulał unieruchamiając. Często kolejnym sygnałem jest położenie się pod nogami człowieka z odsłoniętym brzuchem.


Fot.: Sygnał, który najczęściej jest źle rozumiany przez ludzi jako oznaka radości i zadowolenia psa. Jednak w połączeniu z innymi znakami – np. z marszczeniem nosa – jest ewidentnym sygnałem dyskomfortu.

Pokazywanie brzucha, kładzenie się na plecy (jeden z najsilniejszych sygnałów poddańczych; silniejsze jest oddawanie moczu na widok obiektu)

Fot.: Odsłanianie brzucha w geście poddańczym jest stosowane szczególnie przez lękowe psy, które mają mało kontaktów z innymi zwierzętami i nie umieją się komunikować używając całej gamy subtelniejszych znaków. Zwyczajnie zsocjalizowane psy sięgają po ten CS w ostateczności.

Człowiek może z powodzeniem wykorzystywać CS-y do komunikowania się z psami. Tak, jak dobrze wychowane dorosłe psy uczą młode sygnałów uspokajających, tak samo opiekun psa może zmniejszać jego stres w różnych sytuacjach stosując odwracanie głowy, niepatrzenie w oczy, oblizywanie się, czy ziewanie. Sprawdź z własnym psem – to działa! Można też zastosować sygnały uspokajające do wyciszenia obcego psa nastawionego konfrontacyjnie, pod warunkiem, że człowiek nie boi się i panuje w pełni nad własnym ciałem w sytuacji dla niego stresowej.


Fot.: Natężenie sygnałów, aby uspokoić młodego psa po bardzo intensywnej zabawie: oblizywanie się, unoszenie łapy, ustawianie się bokiem, machanie ogonem.