Agresja psów – dlaczego psy gryzą?

Fot. smerikal, flickr.comOdpowiedź niby nie prosta, a jednak! Psy gryzą, bo nie mają innego wyjścia a każde inne, zastosowane wcześniej zachowanie nie przyniosło oczekiwanego przez psa skutku. Taki wniosek wyprowadziłam ze spotkania z Alexą Caprą (włoską trenerką i behawiorystką) podczas seminarium w Warszawie w styczniu tego roku (2011) „Rehabilitacja psów agresywnych”.

Czy można wyróżnić jakiekolwiek zachowania prowokujące agresję u psów i stwierdzić, że „kiedy dzieje się X, pies gryzie”?

Capra przedstawiła wyniki badań nad 127 epizodami agresji między psami.

W fazie przed agresją u agresorów ofensywnych nie wyodrębniono żadnego typowego zachowania ofiary, które wywoływało atak!

Natomiast u agresorów defensywnych zachowaniem ofiar prowokującym do ataku były:

  • Podchodzenie od tyłu
  • Wąchanie odbytu
  • Podążanie za psem

Alexa Capra wyróżnia następujące rodzaje agresji psów:

  • Agresja macierzyńska (agresja matki wobec każdego, kto zbliża się do szczeniąt)
  • Agresja idiopatyczna (agresja o niejasnym podłożu i bodźcach ją wywołujących)
  • Agresja pomiędzy psami (agresja zarówno wobec psów tej samej płci, jak i agresja wobec osobników odmiennej płci)
  • Agresja przekierowana
  • Agresja w obronie jedzenia
  • Agresja w obronie zasobów
  • Agresja drapieżnicza (agresja łowcza wynikająca z ekscytacji bodźcem)
  • Agresja terytorialna i obronna wobec terytorium
  • Agresja dominacyjna (agresja osobników, które nie są pewne swojego statusu społecznego; nie istnieje „pies dominujący”! postawa dominująca jest wynikiem danej sytuacji, może się zmieniać w zależności od przebiegu interakcji między osobnikami)
  • Agresja z bólu lub szoku (agresja „odruchowa”, „automatyczna” reakcja)
  • Agresja ze zdenerwowania (agresja z poirytowania)
  • Agresja hormonalna (agresja zwykle powodowana testosteronem, ale i występująca u suk po cieczce)
  • Agresja patologiczna (agresja bez kontekstu)

Capra podała także bodźce wywołujące agresję wśród poddanych badaniu psów żyjących razem. Jeśli więc masz więcej niż jednego psa możesz zastosować ten spis przyczyn występowania agresji pomiędzy psami.

  • Podekscytowanie
  • Zabawka
  • Jedzenie
  • Bliskość właściciela
  • Mała przestrzeń
  • Bronienie legowiska
  • Postawa dominująca jednego z psów
  • Agresja przekierowana
  • Cieczka/ ciąża
  • Agresja wywołana bodźcem zewnętrznym (np. kiedy właściciel jest zdenerwowany na jednego psa, drugi się przyłącza)
  • Agresja po rozdzieleniu psów
  • Frustracja

Jak zaznacza Alexa Capra, ważniejsza niż samo gryzienie jest KOMUNIKACJA AGRESYWNA. Ona mówi wiele o stanie emocjonalnym psa, o przeżywanym przez niego stresie.
Alexa Capra uważa także, że żaden pies nie odczuwa przyjemności z gryzienia. Każdy, nawet prezentujący najbardziej agresywne zachowania pies, dąży do sytuacji, w której będzie mógł zrezygnować z zachowań agresywnych, bo odczuwa stres z powodu agresji.

Na Kursie Dyplomowym dla behawiorystów organizowanym przez COAPE Polska mówi się jednak o psach gryzących dla przyjemności, odczuwających z tego powodu tzw. „haj emocjonalny”. „Psy zmuszone do podjęcia walki w celu obrony odczuwały tak wielką ulgę i euforię po wygranej, że teraz aktywnie poszukują innych psów do atakowania, stając się coraz bardziej skutecznymi w walkach, a zatem bardziej niebezpiecznymi dla innych psów. […] W istocie nie ma chyba przyjemniejszego uczucia niż przetrwania niebezpiecznej sytuacji i normalne nagrody uzyskiwane dzięki BAS nie są już wystarczające dla zwierzęcia, aby utrzymało zwyczajową równowagę nastroju.” {materiały COAPE – DIPLOMA IN THE PRACTICAL ASPECTS OF COMPANION ANIMAL BEHAVIOUR AND TRAINING 2008/2009}
Nie jestem w stanie ocenić czy któraś z opinii jest prawdziwa a druga nie, ponieważ nie dysponuję własnymi badaniami na ten temat, dla porządku jednak przedstawiam oba stanowiska.

Oznaki agresywnej komunikacji, jakie podaje Capra (dotyczą psów znających się):

  • Uniesienie fafli i odsłonięcie zębów
  • Ofensywny wyraz pyska i układ głowy
  • Aktywne i bierne podporządkowanie
  • Aktywne unikanie
  • Pogoń
  • Podnoszenie łapy przed przeciwnikiem (jeśli łapa jest tylko trochę podniesiona jest to element aktywnego podporządkowania – proszę nie mylić)
  • Potrącanie pyskiem
  • Kłapanie zębami
  • Odchodzenie z interakcji
  • Warczenie
  • Marszczenie nosa aż do odsłoniętych zębów
  • Podniesienie sierści na wysokości łopatek
  • Szczekanie
  • Przyczajanie się/ czołganie do innego psa
  • Intencja do wylizywania (wysuwanie języka w przód)
  • Mocowanie się (psy stoją na tylnych łapach złączone w uścisku)
  • Przyciskanie przeciwnika do ziemi na siłę (przy biernym podporządkowaniu pies słabszy CHCE się położyć, nie jest do tego zmuszany)

Takie same zachowania występują w zabawie psów! O tym, czy jest to zabawa czy agresja decyduje drugi pies i jego reakcja oraz ostateczny wynik interakcji pomiędzy psami. O tym, jak wyglądają psie sygnały grożące przeczytaj w tekście Pies ostrzega, zanim ugryzie.

Alexa Capra zwraca uwagę na coś, co ma szczególne znaczenie dla wychowania psa przez opiekuna. Jeżeli człowiek  jest agresywny wobec zwierzęcia po tym, gdy zaprezentuje on powyższe sygnały (oznaki agresywnej komunikacji), czyli np. bije psa, wrzeszczy itp., to pies uczy się, że komunikacja NIE DZIAŁA, nie przynosi rezultatów, a więc nie warto jej stosować i gryzie od razu.

Aneta Awtoniuk, behawiorystka, trenerka psów, Szkoła dla Psów AZORRES